به نام خدا

 

امام على عليه السلام: لا يَزالُ النّاسُ بِخَيْرٍ ما تَفاوَتُوا فَاِذَا اسْتَوَوا هَلَكوا؛مردم تا زمانى كه متفاوتند در خيرند، و هرگاه يكسان گردند هلاك مى شوند.

 

ادبیات و تعاملات حاکم بر فضای آموزشی، از دو جنبه اهمیت دارد؛

جنبه اول:  نوع و میزان آموخته های فراگیر؛ اعم از دانستنی ها، مهارت ها و خلقیات

جنبه دوم: شکل‌گیری نحوه‌یادگیری فراگیر‌، که در طول‌عمر، هدایتگر آموختن های اوست.

 

"برای ما هر دو جنبه مهم اند ولی جنبه ی دوم به مراتب مهم تر است"

      

آنچه امروزه، در دنیای تعلیم و تربیت مهم تر و ارزشمند تر است، شکل گیری نحوه ی یادگیری است. امروزه از دوران انقلاب صنعتی فاصله گرفته ایم. در آن دوران، برنامه ریزی آموزشی مبتنی بر حجم دانش بود و دانش آموزان برای تصدی مسئولیت های کاملا مشخصی تربیت می شدند. شیوه های تدریس و تربیت نیز با هدف کنترل و همسان سازی یادگیرنده ها برای تسریع در امر انتقال دانش و موفقیت در حوزه مسولیت معین، تدوین می شدند.

     حالا اما می دانیم که وظیفه ی ما آماده سازی کودک برای بهره مندی از استعداد های منحصر به فرد خود و شکوفایی حد اکثری شخصیت او درطول زندگی و ایجاد یا بسط توانایی های حل مسئله، مهارت های تفکر، خلاقیت و هنرِ هم زیستی است. کودک فردای ما، توانایی شناسایی منابع گوناگونی را برای حل مسائل زندگی خواهد داشت. او ذهن پویای خود را محدود به کتاب های درسی و دانسته های معلمین و  بزرگتر ها نخواهد کرد. در آینده، داشته های منحصر به فرد خود کودک، مهمترین منابع و مراجع او برای فعالیت های ذهنی و عملی خواهند بود.

     رویکرد های آموزشی، شیوه های تدریس و هرآنچه از رفتار همگان که در مدرسه اتفاق می افتد، اجزاء فرآیند رسمی آموزش هستند. این موارد، طرحواره‌ای سست یا محکم از نحوه یادگیری برای یادگیرنده می سازند.

از آنجاییکه یادگیری برای بشر نیاز "همیشگی و همه مکانی" است، سعی دست اندر کاران آموزش  باید بر این باشد که قابلیت های "یادگیری‌حد اکثری" و "قابلیت های‌حد اکثری" یادگیری، در نهاد یادگیرنده شکل بگیرد. بنابراین می بایست روش هایی را انتخاب کرد که "احساس نیاز به یادگیری"، "اشتیاق به یادگیری" و " روش شناسی یاد گیری" را در فرد تقویت کند.

      درفرآیند های "یاددهی -  یادگیری" به شیوه ی سنتی، طرحواره ی یادگیری یادگیرنده، برمبنای اعتماد کامل به معلم، استاد یا کاردانِ یاد دهنده تشکیل می شود. متاسفانه از او انتظار می رود و متاسفانه او نیزکم و بیش می آموزد که در جریان زندگی، می بایست راه حل مسائل گوناگون را تنها از طریق اتصال به منابع توصیه شده و اثبات شده ی گذشته بیابد؛ بدون اینکه حتی در باره ی نحوه ی تدوین همان منابع و فرآیند اثبات آن ها بیاندیشد.

اما درفرآیند های" یادگیری - یادهی"به شیوه‌ی نوین، ساختاریادگیری یادگیرنده به نحوی تشکیل می شودکه راه های گوناگون حل مسئله،  رجوع به منابع گوناگون و مهمترازهمه، رجوع به قوه ی خلاقه ی "خود" جزء این ساختار قرار می گیرند.

 

محور های فعالیت دبستان موعود در حوزه های آموزشی و تربیتی

     

آموزشی؛ عناوین آموزشی کتاب های درسی(مصوب آموزش و پرورش) / عناوین آموزشی فوقِ برنامه های دبستان موعود / عناوین آموزشی که به تناسب پیشرفت های احتمالی در برنامه های آینده ی دبستان موعود منظور خواهند شد.

تربیتی؛ طراحی / عمل / توسعه

 

 

 

آموزشی

    

 عناوین آموزشی کتاب های درسی (مصوب آموزش و پرورش)؛

 

جایگاهِ عناوین آموزشی کتاب های درسی (مصوب آموزش و پرورش):

یکی از منابع مهم آموزشی در دبستان موعود، کتاب های درسی مصوب آموزش و پرورش هستند. ما به رعایت بودجه بندی آموزش عناوین مصوب پایبندیم و از طرفی کتاب های درسی را زبان آموزشی مشترک هرنسل می دانیم و مرور آن ها را جزئی از برنامه های جدی مدرسه قرار خواهیم داد.

شیوه های تدریسِ عناوین آموزشی کتاب های درسی (مصوب آموزش و پرورش):

عناوین مصوب آموزش و پرورش همچون دیگر عناون آموزشی، حتی المقدور در قالب " فرآیند های فرارشته ای" و یا با نگاه به رویکرد "یادگیری همبند" تنظیم می­شوند.

دسته ای از عناوین مصوب آموزش و پرورش، به لحاظ شرایط، امکان تنظیم در قالب "فرآیند های پیوسته را ندارند. برای این دسته از عناوین، با رعایت "سعی حداکثری در آموزش غیر مستقیم"، طرح درس های جداگانه ای پیاده خواهد شد.

ارزشیابی عناوین آموزشی کتاب های درسی (مصوب آموزش و پرورش):

عناوین آموزشی مورد نظر مدرسه اعم از مفاهیم مصوب و مفاهیم فوق برنامه، در حین اجرای پروژه و پس از گذشت مقطع زمانی مقصود، مورد ارزشیابی های "رشد دهنده" و "پایانی" قرار می گیرند.

  • ارزشیابی رشد دهنده:
  • ارزشیابیِ روند، با هدفِ؛ ایجاد تغییرات لازم در صورت مشاهده ی مشکل.

این نوع ارزشیابی در کشور ما اصطلاحا ارزشیابی مستمر نامیده می شود که همین اشتباه در ترجمه، باعث شده تا هدف اصلی و مهم این نوع از ارزشیابی که  "اقدام و عمل لازم برای رشد بعد از ارزشیابی" است، مغفول بماند و تنها به ارزشیابی از وضع موجود به طور مستمر و نهایتا ثبت منظم نتایج، قناعت شود.

در دبستان موعود، ارزشیابی رشد دهنده ی عناوین و به خصوص عناوین آموزشی مصوب آموزش و پرورش، از اهمیت خاصی برخوردار است.

  • ارزشیابی پایانی:
  • در مقاطع زمانی مناسب از روند تثبیت آموخته های دانش آموزان ارزشیابی به شیوه های شفاهی و کتبی(مدادکاغذی)، به عمل خواهد آمد تا در صورت لزوم اقدام و عمل لازم صورت گیرد.
  • گزارش دهی: گزارش های ارزشیابیِ مستمر و مقطعی، تنظیم و ارائه خواهد شد تا اولیای خانه و مدرسه به شکل گویا و شفاف در جریان روند فعالیت ها و تثبیت آموخته های دانش آموزان قرار گیرند.
 
 

عناوین آموزشی فوقِ برنامه های دبستان موعود

 

این دسته از عناوین آموزشی طیف گسترده ای را در حوزه های مهارت های زندگی، دست ورزی، مهارت های کامپیوتری، آموزش زبان انگلیسی، شکوفایی خلاقیت، مهارت های حل مسئله، اعتمادبه نفس، شکوفایی شخصیت و ... شامل می شوند. آموزش این عناوین نیز حتی المقدور در قالب "فرآیند های فرارشته ای" هم گام با عناوین مصوب آموزش و پرورش و یا به صورت "فرایند های فرارشته ای خاص"، طراحی و برنامه ریزی می شوند.

عناوین آموزشی که به تناسب پیشرفت های احتمالی در برنامه های آینده ی دبستان موعود منظور خواهد شد.

با توجه به اینکه قصد داریم محیطی یادگیرنده، خلاق و پیش رونده در سطوح خانواده ها، همکاران و دانش آموزان داشته باشیم، پیش بینی می کنیم در طول اجرای برنامه ها، عناوین جدیدی مدنظر قرار گیرد که منشاء طرح آن ها، می توانند هرکدام از اعضای‌دبستان(دانش آموزان، مربیان، اعضای محل، اولیای خانه و ...) باشند. این عناوین نیز پس از بررسی، در برنامه ی جدی دبستان قرار خواهند گرفت.

 

تربیتی

طراحی: تدوین و تبیین فهزستی از "ادبیات رشد دهنده"، در نگرش و رفتارِ " کلامی و غیر کلامی" بزرگتر ها (اولیای خانه و مدرسه(

عمل: سعی حداکثری بزرگتر ها در پایبندی به "ادبیات رفتاری مدون دبستان"

توسعه: بنا نهادن قواعد رفتاری عموم برنامه های دانش آموزان (آموزشی و غیره) بر پایه ی ادبیات مذکور

 

 

محور های کلی آیین نامه های رفتاری "رشد دهنده" دبستان موعود) ادبیات رشد دهنده (

* مثبت نگری

* پرهیز از مقایسه افراد با یکدیگر و "ارزیابی رشد دهندهیِ روندِ پیشرفت فردی(منحصرا)

* حفظ و تقویت نشاط و شادابی

* پرهیز از قضاوت درباره ی نگرش افراد (احساسات، غرایض، دیدگاه ها و ...) و صرفا مشاهده ی رفتار افراد به هدف فهم موقعیت و شرایط

* اهتمام ویژه به فرآیند مسئولیت پذیری و مراحل سه گانه ی تثبیتِ آن(ارائه مسئولیت، پرهیز از تذکر و بازخوردخواهی)

* تلاشگری بزرگترها

* تلاش مداری

* پرورش هوش هیجانی

* اهتمام به فعالیت های گروهی با تدوین، تبیین و پایبندی به "قواعد منطقی و رشد دهنده ی فعالیت های گروهی"

* حفظ آرامش بصری

* حفظ آرامش صوتی

* توجه به بهداشت روانی

* ایجاد یا تقویت نگرش فعال نسبت به نظم

* ایجاد یا تقویت روحیه ی استقلال در امور شخصی دانش آموزان

 

 

      ارزیابی رشد دهنده

این نوع ارزشیابی در اصل خود، به زبان انگلیسی"formative assessment" می باشد و در ترجمه ی ناقصی که در کشور ما از آن شده و در اکثر مدارس به آن استناد و عمل می شود، "ارزشیابی مستمر" نام گرفته است. در حالی که ارزشیابی کردن به طور  مستمر، چه قبل از اینکه رسما وارد برنامه­ های آموزشی کشور شود و چه بعد از آن، به تنهایی فعالیت ویژه ای نبوده و نیست. ما چه معلم باشیم، چه هم کلاسی و یا والدین و­همشهری، درحالت های گوناگون، در حال ارزشیابی از رفتار خود یا دیگران به طور مستمر هستیم.

برتری و ویژگیِ "ارزشیابی رشد دهنده" نسبت به ارزشیابی مستمر، اقدام و عمل رشد دهنده ی پس از آن است.

 

 

قواعد رشد دهنده ­ی فعالیت های گروهی

آنچه در فعالیت های گروهی دانش آموزان مهم است، آثاراین فعالیت ها بر روند تقویتِ "روحیه ی جمعی و توانایی تعامل با دیگران" است، نه موفقیت برنامه های در حال انجام.

فعالیت های گروهی وقتی رشد دهنده می شوند که بتوانند کودک را در"احترام، درک و همراهی با دیگران" نسبت به قبل تواناتر سازند.

در طراحی کارشناسانه و تخصصی این مهم، مفاهیم چندگانه ای مورد توجه قرار می گیرند. ازجمله فردیت، استقلال فکری، خلاقیت، اندیشه پردازی، فرضیه سازی منطقی، جریان سیال ذهن، احترام به فکربرتر، تعریف سردسته، وظایف سر دسته، اختیارات سردسته، تعامل سردسته با دیگران(رهبری)، تعامل دیگران با سردسته(تمکین)، حمیت نسبت به رعایت قرارها، زمان بندی اظها نظر، قالب بندی اظهار نظر، و .... 

 

فرایند های فرارشته ای

پروژه هایی هستند با موضوعی معین. درطول اجرای این پروژه­ ها، دانش آموزان با استفاده از ساختار دو یا چند رشته ی آموزشی (ریاضی، علوم تجربی، فارسی، هنر یا ....)، به موضوع می پردازند. و گاهی چند عنوان آموزشی را از درس های مختلف (ریاضی، علوم تجربی، فارسی، هنر یا ....)، همراه با هم و در کنار هم می آموزند.

مثلا؛

موضوع: سیب

عناوین قابل آموزش: جمع یک رقمی­ ها، جمع دو رقمی­ ها، تفریق یک رقمی ­ها، تفریق دو رقمی ها و ...(رشته ریاضی) / جرم، حجم، دانه، گل، فتوسنتز و ....(رشته علوم تجربی) / شکل، رنگ و ...(رشته نقاشی) / واژه­ ی سیب، صداهای "س" "ی" "ب"، نوشتن واژه­ ی سیب، ضرب المثل و داستان درباره سیب و ...(رشته زبان فارسی) / ...

 

یادگیری "همبند"

این رویکرد آموزشی یکی از پیشرفته ترین رویکرد های روز دنیا است. تفاوت این رویکرد با فرآیند فرارشته ای در "همبند" بودن یادگیری عناوین آموزشی است. در فرآیند های فرارشته ای عناوین می توانند جدای از هم در متن پروژه آموخته شوند اما در یادگیری همبند، اجرای پروژه، بستگی به آموزش و یادگیری یک یا چند عنوان دارد که یادگیری هر کدام از این عناوین نیز در بند یادگیری عناوین دیگری است.

مثلا؛ پروژه ی طراحی و ساخت کتابخانه کلاسی

اجرای این پروژه در "بند" یادگیری عناوین آموزشی گوناگونی در رشته های مختلف است. از جمله؛ اندازه گیری، گونیا، ضرب و تقسیم، حجم و ... (رشته ریاضی) / شکل و رنگ و ... (رشته هنر) / جنس و ... (رشته علوم تجربی)

 

این عناوین فقط مربوط به مرحله ی ساخت هستند. اگر مراحل تصویب طرح را نیز در پروژه قرار دهیم، مکاتبات و عناوین مربوط به آن از رشته ادبیات فارسی و همچنین مهارت های ارتباطی نیز جزء "بند" های مورد نظر خواهند بود.

طراحی پروژه به این شیوه، نسبت به طرح درس های دیگر، به زمان و تلاش به مراتب بیشتری نیاز دارد. لذا شاید نتوان تمام عناوین منظور نظر یادگیری را در قالب پروژه های اینچنینی "همبند" کرد.